Zwaarden omsmeden tot ploegijzers PDF Afdrukken
Geschreven door Rianne van Halsema   
maandag, 20 december 2010 21:39

‘Dan zullen zij hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen’. 

Deze bekende tekst staat in Micha 4: 5. Een hoopgevende profetische roep: ‘Ik heb nieuws, eens zal het ophouden, eens zal er een wereld zijn zonder oorlog’!

treurend ouderpaar 1Ik moest bij deze tekst denken aan afgelopen juni. Toen trof mij op vakantie een beeldhouwwerk. Het heet ‘treurend ouderpaar’ en staat bij het plaatsje Vladslo, op het meest bloedige slagveld van Europa in de streek rond de Zuid-Belgische stad Ieper. Daar kwamen tijdens de Eerste Wereldoorlog in een gebied van een gering aantal vierkante kilometers honderdduizenden - vooral Engelse en Duitse - soldaten om het leven. De streek is dan ook bezaaid met oorlogskerkhoven.

Peter en ik hebben met de fiets een paar dagen door de streek rond Ieper gereden, een lieflijk landschap met een bizarre geschiedenis. In alle stilte raakten we onder de indruk van de waanzin van de Eerste Wereldoorlog. Doordat we uitgebreid het museum ‘In Flanders Fields’ hadden bezocht, konden we beter plaatsen wat we tegenkwamen. De gemarkeerde fietsroute heette ‘Vredesroute’, maar confronteerde ons vooral met de waanzin van oorlog.

    

treurend ouderpaar 2Het ‘treurend ouderpaar’ staat op een Duits kerkhof. Het beeld werd in 1931 gemaakt door kunstenares Käthe Kollwitz. Je ziet twee mensen in een geknielde houding te midden van een massagraf van 23.000 Duitse soldaten. Op platte stenen staan lijsten namen van Duitse mannen, voor het merendeel eigenlijk jongens nog. Het zijn er zo veel dat er ook na de dood geen aparte ruimte voor ieder is. De man in steen houdt zich overeind, maar is bevroren en verdoofd. De vrouw is volledig verkrampt, met het gezicht naar beneden. De dode ogen van de man zijn gericht op de eerste grafsteen vlak voor hem. Daarop staat de naam van Peter Kollwitz, de zoon van de beeldhouwster. De rillingen lopen over je rug als je erbij staat. Met een schok slaat het door je heen: hier ligt hun eigen kind, 18 jaar oud. Käthe Kollwitz heeft haar eigen verdriet en dat van haar man laag voor laag in steen uitgehouwen.

     

Tegelijk zijn die twee gestalten beeld van een nog veel meer omvattend verdriet. Hoeveel slagvelden kende de wereld al niet vóór Ieper, hoeveel heeft de wereld er sindsdien al niet gekend? Bij de uitgang van het Duitse oorlogskerkhof staat de spreuk van Albert Schweitzer: ‘Soldatengraven zijn de grootste predikers voor vrede’. Helaas hebben deze graven niet geholpen. Fronten zijn er nog steeds. Steeds hetzelfde liedje: een zee van verdriet. Wanneer houdt het ooit eens op?

zwaarden in ploegijzers - vnEn tòch klinkt de profetische roep: ‘Eens zal er een wereld zijn zonder oorlog!’ Bij Micha is dat beroemde visioen te vinden, maar Jesaja spreekt er net zo over: zwaarden worden  ploegijzers. Wapentuig, dat dient om de wereld te vernietigen, zal worden omgesmeed tot landbouwgereedschap waarmee de aarde bebouwd zal worden. Prachtige beeldspraak. Al zo’n 2700 jaar oud. Zal het er nog van komen? De wereld wacht al zo lang. Hoeveel geweld is er al niet geweest sinds het beeld, geïnspireerd op onze tekst, werd opgericht bij de VN in New York, in 1958 aangeboden als geschenk van de Sowjet- Unie? Dan vraag je je wel eens af: loopt de droom over het omsmeden van zwaarden in ploegijzers niet stuk op de realiteit van vandaag?

Micha was niet alleen een dromer, hij stond ook met de beide benen op de grond. Hij hield rekening met de mogelijkheid dat ‘alle volken hun eigen weg gaan, ieder in vertrouwen op eigen goden.’ Wij moeten rekening houden met de mogelijkheid dat de wereld nog lang onveilig blijft. Dat is echter geen reden om willoos en werkeloos af te wachten. Wij kunnen ook een eigen weg gaan. Tegelijk knaagt de vraag: is dat geen onbegonnen werk, een eigen weg naar vrede gaan? Zet dat wel zoden aan de dijk? Dagelijks staan wij bloot aan een bombardement van gruwelijke beelden. Dat kan verlammen. Toch moeten wij af van de gedachte dat wij totaal machteloos zouden zijn. Ook stapje voor stapje kun je ergens komen. Bovendien hoeven wij niet de hele wereld te redden. Dat kunnen wij ook niet. Dat moeten wij aan God overlaten. De boodschap van Kerst heeft daar mee te maken. Als kwetsbaar kind wil God onder ons wonen.

Van deze God wordt verteld dat Hij de wereld eens te machtig zal worden. Niet van buitenaf, met geweld, maar van binnenuit, met liefde. God wil niet met geweld een eind maken aan de oorlog. Dat zou de kortste weg zijn. Dat zou Hem verlagen tot middelen die Hij juist wil bestrijden. Hij wil de wereld met liefde winnen. Dat wil niet zeggen dat wij alleen maar af moeten wachten tot het zover is. De wegen naar Gods wereld van vrede beginnen bij stappen die wij zetten. Soms kleine stapjes. Ook die helpen.

Het heeft iets van een tunnel van twee kanten boren. Als wij weten dat God van Zijn kant bezig is, dan werkt het aan onze kant ook gemakkelijker: we werken elkaar tegemoet. Misschien stelt het aan onze kant niet altijd veel voor. Maar als God en de mensen bij elkaar uitkomen, zal het niet meer belangrijk zijn wie het grootste deel deed. Dan telt alleen dat de weg waarlangs de wereld Vaderland wordt er komt. Dat de mensheid kan thuiskomen. Dat wapentuig wordt omgesmolten. Dat dode ogen weer zullen lachen.  

Moge onze hoop overvloedig zijn door de kracht van Heilige Geest!

 

Ds Rianne van Halsema.

December 2010.