Maria voor oud èn jong PDF Afdrukken
Geschreven door ds Rianne van Halsema   
maandag, 21 december 2009 16:59

aankondiging 1Op de tweede adventszondag van 2009 stond het verhaal centraal over Maria die de engel Gabriël op bezoek kreeg. Met veel plezier verdiepte ik mij in schilderijen over dit verhaal.
Ik koos er zeven uit waaraan je af kunt lezen hoe door de eeuwen heen aangekeken werd tegen dit bekende verhaal van de ‘annunciatie’ (=aankondiging).

Toen ik me erin verdiepte ontdekte ik dat dit verhaal velen geïnspireerd heeft: theologen, dichters, maar ook schilders. Het staat dan ook in de top vijf van meest afgebeelde bijbelverhalen. Nu er tegenwoordig een beamer in de kerk is zag ik er een uitdaging in om er een keer optimaal gebruik van te maken. Ik heb er veel enthousiaste reacties op gekregen. Daar maak ik uit op dat beelden echt iets kunnen toevoegen.

Sinds de dienst op 6 december 2009 heeft het verhaal over Gabriël die Maria bezoekt mij bezig gehouden. Op verschillende manieren. De eerste heeft met ouderen te maken, de laatste met jongeren. 

Eerste ervaring

De eerste ervaring deed ik op in  het verpleeghuis in Rotterdam waaraan ik als geestelijk verzorger verbonden ben. Tot drie keer toe heb ik daar de afgelopen weken een huiskamergesprek over dit verhaal geleid. Ik had kleurenkopieën gemaakt van een aantal schilderijen die ik eerder uitgezocht had voor de dienst in Bleiswijk. Die afbeeldingen riepen veel op bij sommige bewoners met geheugenproblemen.  

annunciatie Caravaggio kleinEén mevrouw wilde zelfs de prent van Caravaggio, waar ze lang intens naar keek, niet meer teruggeven. Dat komt wel vaker voor. Meestal lukt het me wel om iets weer terug te krijgen door wat af te leiden of een grapje te maken. Maar dit keer hielp de trukendoos niet. Ik liet het maar zo.

Toen haar zoon haar vlak daarna kwam bezoeken liet ze het veroverde vel als een kind zo blij aan hem zien. Later zag ik hen samen in de recreatiezaal zitten. Allebei met een kopje koffie naast zich. De prent van ‘Gabriël-op-bezoek-bij-Maria’ lag tussen hen in op tafel. De vrouw aaide steeds over de engel met de lelie in de hand, en vervolgens over de ingetogen Maria. Alsof ze mediteerde over het wonderlijke verhaal. 

annunciatie Memling kleinEen andere mevrouw begon spontaan te huilen toen ze het schilderij van Hans Memling uit de 15e eeuw zag. Ik vroeg of ze kon zeggen wat haar zo emotioneerde. Ze zei, al snikkend, terwijl ze naar het schilderij wees: “Die vleugels!”. Memling heeft Gabriël immers afgebeeld met witte vleugels op de rug. Ze vervolgde: “Die engel is mens. Maar heeft ook ‘iets van God’ ”.

Ontroerend. Mensen die wij ‘dementerend’ noemen leven soms heel dichtbij hun gevoel en kunnen rake opmerkingen maken. Als vanzelf komt dan ter sprake of wij in onze tijd nog wel eens een engel ontmoeten: iemand die ook ‘iets van God’ heeft … 

Tweede ervaring

De tweede associatie bij dit verhaal heeft te maken met een artikel uit de Trouw van 1 december 2009. ‘Grenzeloze generatie is narcistisch’ staat er boven. Het artikel gaat over een onderzoek naar jongeren. Er wordt gesteld dat onze jongeren tussen de 15 en 22 jaar buitensporig individualistisch zijn: ze hebben vooral aandacht voor zichzelf en nauwelijks voor anderen, kunnen zich niet in een ander inleven en gebruiken hun medemens slechts om hun eigen doelen te bereiken. Ze zijn sterk gericht op shoppen, status, life-style, uiterlijk en vermaak. De onderzoekers spreken zelfs over een ‘sociale tijdbom’: als die bom ontploft houd je een maatschappij over die keihard is, nauwelijks sociaal en solidair. Een grote groepen jonge mensen kan hier niet aan meedoen.

Je zult maar tussen de 15 en 22 jaar zijn en zo’n profiel van jezelf te horen krijgen!

Ik moest daar aan denken toen ik deze weken met Maria bezig was. Daar hoor ik het tegenovergestelde van die grenzeloze zelfingenomenheid.

"De Heer wil ik dienen"


aankondiging 2Maria, zegt: “De Heer wil ik dienen; laat er met mij gebeuren wat u hebt gezegd”. Zij stelt zich beschikbaar: “Hier ben ik”. Zij durft in te gaan op iets wat groter is dan alleen zijzelf. En dan te bedenken dat Maria ook een jongere is als zij zich zo openstelt. 
Ze vraagt zich af hoe het zal ‘geschieden’. Dat vind ik een mooiere vertaling dan ‘gebeuren’. Hoe kan het ooit mogelijk worden wat Gabriël allemaal zegt: dat de Messias geboren wordt, de ‘Zoon van de Allerhoogste’, de koning waar het volk dat in duisternis wandelt naar uitkijkt?

Het is de vraag van mensen van alle tijden: de vraag of er ooit vrede zal zijn, of er ooit vertrouwen tussen mensen mogelijk is, of er ooit een eind komt aan geweld, aan uitbuiting van mens en dier, van de hele schepping.

En tòch stelt Maria zich, na de vraag hoe het mogelijk is, beschikbaar. Ze zegt: “God, neem mij maar in uw dienst, schakel mij maar in bij dat mooie goddelijke plan”. Moet Maria het dan toch weer zèlf doen? Hangt het dan toch weer van onze eigen inzet af? Als dat zo zou zijn, komt er dan nog wel wat van? 
Nee”, zegt Gabriël, “de Heilige Geest zal over je komen”. God zelf zal het doen. De duif die vaak op afbeeldingen van de ‘annunciatie’ te zien is verwijst daar naar.

Maar God heeft daar wel mensen bij nodig, mensen die niet alleen gericht zijn op zichzelf, mensen die open kunnen zijn naar anderen toe, mensen die ook in een ander een engel durven zien: iemand die ‘iets van God’ in zich heeft, die jou in Godsnaam misschien wel iets te zeggen heeft waar je liever niet van wilt horen.aankondiging 3

"De Heer wil ik dienen", zegt Maria.
Ze is bereid om een tijd een plaats van God te zijn.

Kunnen wij dat Maria nazeggen?
Is dat ook iets voor ons?  
Voor ouderen?
Voor jongeren?
En voor alle generaties die daar tussenin zitten…

 

De schilderijen

Schilderijen over de annunciatie (=aankondiging). Presentatie van ds E.A. van Halsema over het verhaal van de engel Gabriël bij Maria (Lukas 1: 26 – 38) op 6 december 2009 in de Gereformeerde kerk te Bleiswijk.

(1) Annunciatie


annunciatie Memling 

(2) Hans Memling 1489

  

annunciatie Caravaggio

(3) Caravaggio 1608/1609
 

 

annunciatie Rosetti

(4) Rossetti – Annunciatie 1849/ 1850 

  

annunciatie v Tol

(5) René van Tol - Annunciatie 2001

  
  
annunciatie Bartlema

(6)   Ruud Bartlema - De aankondiging 1999 


  

annunciatie Franciscus

(7) Annunciatie F.Franciscus - 2001